ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΚΦΥΛΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΩΝ ΠΑΘΗΣΕΩΝ ΤΩΝ ΑΡΘΡΩΣΕΩΝ

Η συχνότερη εκφυλιστική πάθηση είναι η οστεοαρθρίτιδα. Στην κατάσταση αυτή, ο αρθρικός χόνδρος που καλύπτει τις επιφάνειες των οστών φθείρεται σταδιακά με την πάροδο του χρόνου.

Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε:

• πόνο
• δυσκαμψία
• οίδημα
• περιορισμό της κίνησης
• φλεγμονή γύρω από την άρθρωση

Οι συχνότερες εντοπίσεις είναι:

• γόνατα
• ισχία
• ώμοι
• άκρα χέρια
• σπονδυλική στήλη

Παράγοντες που συμβάλλουν στην ανάπτυξη εκφυλιστικών αλλοιώσεων είναι:

• ηλικία
• παχυσαρκία
• καταπόνηση των αρθρώσεων
• παλαιοί τραυματισμοί
• γενετική προδιάθεση

Στις φλεγμονώδεις παθήσεις, το ανοσοποιητικό σύστημα προκαλεί χρόνια φλεγμονή στις αρθρώσεις ή στους γύρω ιστούς.

Παραδείγματα είναι:

• ρευματοειδής αρθρίτιδα
  
• ψωριασική αρθρίτιδα
  
• αγκυλοποιητική σπονδυλαρθρίτιδα
  
• χρόνιες τενοντίτιδες και ενθεσοπάθειες
  

Οι παθήσεις αυτές μπορεί να προκαλέσουν:

• χρόνιο πόνο
  
• πρήξιμο
  
• πρωινή δυσκαμψία
  
• προοδευτική καταστροφή της άρθρωσης
  
• λειτουργικό περιορισμό
  

Η αντιμετώπιση συνήθως περιλαμβάνει:

• φυσικοθεραπεία
  
• άσκηση
  
• απώλεια βάρους
  
• αντιφλεγμονώδη φάρμακα
  
• βιολογικές θεραπείες σε ορισμένες περιπτώσεις
  
• επεμβατικές ή χειρουργικές τεχνικές όταν χρειάζεται
  

Σε επιλεγμένους ασθενείς με επίμονο πόνο ή φλεγμονή, η ακτινοθεραπεία χαμηλής δόσης μπορεί να αποτελέσει επιπλέον θεραπευτική επιλογή με στόχο τη μείωση των συμπτωμάτων και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Η ακτινοθεραπεία χαμηλής δόσης είναι μια ειδική μορφή θεραπευτικής ακτινοβολίας που χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες για την αντιμετώπιση χρόνιου πόνου και φλεγμονής σε εκφυλιστικές ή φλεγμονώδεις παθήσεις του μυοσκελετικού συστήματος.

Σε αντίθεση με την ογκολογική ακτινοθεραπεία, όπου χρησιμοποιούνται υψηλές δόσεις για την καταστροφή καρκινικών κυττάρων, εδώ χορηγούνται πολύ μικρές δόσεις ακτινοβολίας με στόχο:

• τη μείωση της φλεγμονής
  
• την ανακούφιση από τον πόνο
  
• τη βελτίωση της κινητικότητας
  
• τη μείωση της ανάγκης για αναλγητικά ή αντιφλεγμονώδη φάρμακα
  

Η θεραπεία χρησιμοποιείται κυρίως στην Ευρώπη και ιδιαίτερα στη Γερμανία για πολλές καλοήθεις μυοσκελετικές παθήσεις.

Οι πολύ χαμηλές δόσεις ακτινοβολίας φαίνεται ότι επηρεάζουν:

• τα φλεγμονώδη κύτταρα
• τις κυτταροκίνες
  
• τα αγγεία της φλεγμονής
  
• τους μηχανισμούς χρόνιου πόνου
  

Η θεραπεία δεν «καταστρέφει» την άρθρωση και δεν αναγεννά τον χόνδρο. Στόχος είναι κυρίως η αντιφλεγμονώδης και αναλγητική δράση.

Η ακτινοθεραπεία χαμηλής δόσης μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε επιλεγμένες περιπτώσεις:

Εκφυλιστική οστεοαρθρίτιδα

• γόνατος
  
• ισχίου
  
• ώμου
  
• άκρας χειρός
  
• ποδοκνημικής
  
• σπονδυλικής στήλης
  

Φλεγμονώδεις ή επώδυνες παθήσεις τενόντων και ενθέσεων

• πελματιαία απονευρωσίτιδα
  
• άκανθα πτέρνας
  
• επικονδυλίτιδα
  
• τενοντίτιδες ώμου
  
• τροχαντηρίτιδα
  
• αχίλλειος τενοντίτιδα
  

Άλλες καλοήθεις παθήσεις

• Dupuytren
  
• Ledderhose disease
• επώδυνες εκφυλιστικές αλλοιώσεις μικρών αρθρώσεων
  
• ετεροτοπική οστεοποίηση σε επιλεγμένες περιπτώσεις

Η θεραπεία μπορεί να συζητηθεί όταν:

• ο πόνος είναι χρόνιος
• υπάρχει σημαντικός περιορισμός κινητικότητας
• οι συντηρητικές θεραπείες δεν έχουν βοηθήσει αρκετά
• ο ασθενής δεν μπορεί να λάβει αντιφλεγμονώδη φάρμακα
• δεν επιθυμείται ή δεν είναι δυνατή χειρουργική επέμβαση
• υπάρχει ανάγκη μείωσης αναλγητικών

Συνήθως προηγούνται:

• φυσικοθεραπεία
• αντιφλεγμονώδη φάρμακα
• ενδαρθρικές εγχύσεις
• τροποποίηση δραστηριοτήτων
• απώλεια βάρους όταν χρειάζεται

Τα αποτελέσματα φαίνεται να είναι καλύτερα σε:

• μικρές και μέσου μεγέθους αρθρώσεις
  
• ενθεσοπάθειες
  
• χρόνιες φλεγμονώδεις καταστάσεις
  
• επώδυνες εκφυλιστικές αλλοιώσεις χωρίς πλήρη καταστροφή της άρθρωσης
  

Σε προχωρημένη βαριά οστεοαρθρίτιδα με εκτεταμένη μηχανική καταστροφή, η ανακούφιση μπορεί να είναι περιορισμένη ή προσωρινή.

Η θεραπεία πραγματοποιείται σε τμήμα ακτινοθεραπείας με γραμμικό επιταχυντή ή ειδικό ακτινοθεραπευτικό μηχάνημα.

Αξονική τομογραφία σχεδιασμού

Σε αρκετές περιπτώσεις προηγείται ειδική αξονική τομογραφία σχεδιασμού ώστε να καθοριστεί με ακρίβεια:

• η άρθρωση
  
• οι φλεγμονώδεις περιοχές
  
• οι γύρω ιστοί που πρέπει να προστατευθούν
  

Σχεδιασμός θεραπείας

Ο ακτινοθεραπευτής ογκολόγος σχεδιάζει την περιοχή θεραπείας και ο ακτινοφυσικός υπολογίζει το πλάνο ακτινοβόλησης.

Χρησιμοποιούνται σύγχρονες τεχνικές ώστε να περιορίζεται όσο γίνεται περισσότερο η έκθεση των φυσιολογικών ιστών.

Συνεδρίες θεραπείας

Η θεραπεία γίνεται συνήθως σε μικρό αριθμό συνεδριών.

Συχνά χρησιμοποιούνται πρωτόκολλα όπως:

• 0,5 Gy ανά συνεδρία
  
• 1 Gy ανά συνεδρία
  

για συνολική δόση συνήθως:

• 3 έως 6 Gy
  

Οι συνεδρίες πραγματοποιούνται συνήθως 2–3 φορές την εβδομάδα.

Η θεραπεία δεν πονάει και διαρκεί λίγα λεπτά.

Η βελτίωση δεν είναι πάντα άμεση.

Σε αρκετούς ασθενείς η ανακούφιση εμφανίζεται:

• μετά από λίγες εβδομάδες
  
• ή ακόμη και μετά από 2–3 μήνες
  

Ορισμένοι ασθενείς εμφανίζουν σημαντική βελτίωση πόνου και κινητικότητας, ενώ άλλοι μικρότερη ανταπόκριση.

Μελέτες και πολυετής εμπειρία, ιδιαίτερα από ευρωπαϊκά κέντρα, δείχνουν ότι πολλοί ασθενείς εμφανίζουν:

• μείωση πόνου
• βελτίωση λειτουργικότητας
• μείωση χρήσης αναλγητικών

Η ανταπόκριση εξαρτάται από:

• το είδος της πάθησης
• τη βαρύτητα των αλλοιώσεων
• τη διάρκεια των συμπτωμάτων
• την ηλικία
• τη συνολική κατάσταση της άρθρωσης

Οι δόσεις που χρησιμοποιούνται είναι πολύ χαμηλές και η θεραπεία είναι γενικά καλά ανεκτή.

Οι παρενέργειες είναι συνήθως ελάχιστες ή ανύπαρκτες.

Σπανιότερα μπορεί να εμφανιστούν:

• ήπια κόπωση
  
• παροδική αύξηση του πόνου
  
• ήπιος ερεθισμός δέρματος

Οι δόσεις είναι πολύ μικρές και ο θεωρητικός κίνδυνος πρόκλησης κακοήθειας θεωρείται εξαιρετικά χαμηλός, ιδιαίτερα σε μεγαλύτερες ηλικίες.

Για τον λόγο αυτό η θεραπεία χρησιμοποιείται κυρίως:

• σε μεσήλικες και ηλικιωμένους ασθενείς
• όταν το αναμενόμενο όφελος είναι σημαντικό

Γενικά αποφεύγεται:

• σε παιδιά
• σε νεαρούς ενήλικες
• κατά την εγκυμοσύνη

Η θεραπεία συνήθως αποφεύγεται:

• στην εγκυμοσύνη
  
• σε πολύ νεαρούς ασθενείς
  
• όταν υπάρχει ενεργός λοίμωξη στην περιοχή
  
• όταν υπάρχει ασαφής διάγνωση
  
• όταν υπάρχει υποψία κακοήθειας

Η ακτινοθεραπεία χαμηλής δόσης μπορεί να συνδυαστεί με:

• φυσικοθεραπεία
• ήπια άσκηση
• αναλγητικά
• ορθοπαιδική παρακολούθηση
• απώλεια βάρους
• ενδαρθρικές θεραπείες

Δεν αντικαθιστά απαραίτητα άλλες θεραπείες αλλά μπορεί να αποτελέσει μέρος μιας συνολικής αντιμετώπισης.

Η θεραπεία πονάει;

Όχι. Η ακτινοβολία δεν γίνεται αισθητή κατά τη διάρκεια της συνεδρίας.

Θα γίνω ραδιενεργός;

Όχι. Η εξωτερική ακτινοθεραπεία δεν σας κάνει ραδιενεργό.

Θα χρειαστώ νοσηλεία;

Όχι. Η θεραπεία γίνεται εξωτερικά και επιστρέφετε αμέσως στις δραστηριότητές σας.

Είναι ίδια ακτινοβολία με αυτήν που χρησιμοποιείται στον καρκίνο;

Χρησιμοποιείται παρόμοια τεχνολογία αλλά με πολύ μικρότερες δόσεις και διαφορετικό θεραπευτικό στόχο.

Μπορεί να επαναληφθεί;

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συζητηθεί επανάληψη της θεραπείας αν υπάρχει καλή αρχική ανταπόκριση.

Η ακτινοθεραπεία χαμηλής δόσης αποτελεί μια καλά ανεκτή θεραπευτική επιλογή για επιλεγμένες εκφυλιστικές και φλεγμονώδεις παθήσεις των αρθρώσεων και των τενόντων.

Με τη χρήση πολύ μικρών δόσεων ακτινοβολίας μπορεί να επιτευχθεί σημαντική ανακούφιση από τον πόνο και βελτίωση της λειτουργικότητας, ιδιαίτερα σε ασθενείς με χρόνια συμπτώματα που δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στις συντηρητικές θεραπείες.

Η απόφαση για θεραπεία πρέπει να εξατομικεύεται και να λαμβάνεται μετά από προσεκτική ιατρική αξιολόγηση.