Καρκίνος Μαστού
Γιατί χρειάζεται ακτινοθεραπεία μετά από ογκεκτομή;
Η ακτινοθεραπεία αποτελεί βασικό μέρος της θεραπείας των περισσότερων γυναικών που έχουν υποβληθεί σε ογκεκτομή για καρκίνο μαστού.
Παρότι η επέμβαση αφαιρεί με επιτυχία τον ορατό όγκο, είναι πιθανό να παραμένουν στον μαστό μεμονωμένα καρκινικά κύτταρα ή μικροσκοπικές εστίες νόσου που δεν μπορούν να ανιχνευθούν ούτε από τον χειρουργό ούτε από τις απεικονιστικές εξετάσεις. Αυτά τα κύτταρα μπορεί, σε βάθος χρόνου, να οδηγήσουν σε τοπική υποτροπή.
Η ακτινοθεραπεία έχει ως στόχο να εξαλείψει αυτή τη μικροσκοπική νόσο. Μεγάλες διεθνείς μελέτες που περιλαμβάνουν δεκάδες χιλιάδες γυναίκες έχουν δείξει ότι η προσθήκη ακτινοθεραπείας μετά από ογκεκτομή μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο επανεμφάνισης του καρκίνου στον μαστό.
Σήμερα η θεραπεία είναι πολύ πιο σύντομη από ό,τι στο παρελθόν. Πολλές γυναίκες ολοκληρώνουν την αγωγή τους σε μόλις πέντε συνεδρίες, χωρίς νοσηλεία και χωρίς σημαντική διακοπή των καθημερινών τους δραστηριοτήτων.
Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι η σύσταση για ακτινοθεραπεία δεν σημαίνει ότι το χειρουργείο «δεν πέτυχε». Αντίθετα, αποτελεί μέρος μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής που έχει σχεδιαστεί ώστε να προσφέρει τις καλύτερες δυνατές πιθανότητες μακροχρόνιας ίασης.
Χρειάζονται όλες οι γυναίκες ακτινοθεραπεία μετά από χειρουργείο;
Όχι.
Η ανάγκη για ακτινοθεραπεία εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και η απόφαση λαμβάνεται εξατομικευμένα.
Ο γιατρός θα λάβει υπόψη:
- την ηλικία της ασθενούς,
- το μέγεθος του όγκου,
- τον βαθμό κακοήθειας,
- την παρουσία ή όχι λεμφαδενικών μεταστάσεων,
- τους ορμονικούς υποδοχείς,
- την έκφραση HER2,
- τα χειρουργικά όρια,
- τη συστηματική θεραπεία που έχει προηγηθεί ή πρόκειται να ακολουθήσει.
Σε ορισμένες γυναίκες χαμηλού κινδύνου, ιδιαίτερα μεγαλύτερης ηλικίας, μπορεί να συζητηθεί ακόμη και η παράλειψη της ακτινοθεραπείας. Αντίθετα, σε άλλες περιπτώσεις η ακτινοθεραπεία είναι απολύτως απαραίτητη για τη βέλτιστη αντιμετώπιση της νόσου.
Γι' αυτό είναι σημαντικό να αποφεύγονται οι συγκρίσεις με φίλες, συγγενείς ή ιστορίες που διαβάζουμε στο διαδίκτυο. Δύο γυναίκες με «καρκίνο μαστού» μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά και να χρειάζονται διαφορετικές θεραπείες.
Πόσες συνεδρίες ακτινοθεραπείας χρειάζονται στον καρκίνο μαστού;
Η απάντηση είναι: εξαρτάται.
Για πολλές δεκαετίες η κλασική θεραπεία περιλάμβανε περίπου 25 συνεδρίες. Σήμερα όμως η ακτινοθεραπεία έχει εξελιχθεί σημαντικά.
Σε πολλές γυναίκες χρησιμοποιούνται πλέον υποκλασματοποιημένα σχήματα, δηλαδή λιγότερες συνεδρίες με ελαφρώς μεγαλύτερη δόση ανά συνεδρία.
Σε αρκετές περιπτώσεις εφαρμόζεται το πρωτόκολλο Fast Forward, όπου η θεραπεία ολοκληρώνεται σε μόλις πέντε συνεδρίες.
Άλλες γυναίκες μπορεί να χρειαστούν 15 ή περισσότερες συνεδρίες, ιδιαίτερα όταν απαιτείται ακτινοβόληση λεμφαδενικών περιοχών ή όταν υπάρχουν ειδικές κλινικές ενδείξεις.
Ο συνολικός αριθμός συνεδριών δεν αποτελεί ένδειξη σοβαρότητας της νόσου. Πρόκειται απλώς για διαφορετικούς επιστημονικά τεκμηριωμένους τρόπους χορήγησης της θεραπείας.
Θα επηρεαστεί η καρδιά μου από την ακτινοθεραπεία;
Η προστασία της καρδιάς αποτελεί σήμερα μία από τις μεγαλύτερες προτεραιότητες της σύγχρονης ακτινοθεραπείας μαστού.
Η ανησυχία αυτή αφορά κυρίως τις γυναίκες με καρκίνο αριστερού μαστού ή όταν πρόκειται να ακτινοβοληθούν οι έσω μαστικοί λεμφαδένες (ακόμα και σε καρκίνο του δεξιού μαστού), επειδή η καρδιά βρίσκεται πιο κοντά στην περιοχή θεραπείας.
Τα τελευταία χρόνια η τεχνολογία έχει εξελιχθεί εντυπωσιακά. Με τεχνικές όπως η IMRT, η VMAT και ιδιαίτερα η DIBH (Deep Inspiration Breath Hold), η δόση που φτάνει στην καρδιά έχει μειωθεί σημαντικά.
Κατά τη βαθιά εισπνοή η καρδιά απομακρύνεται φυσικά από τον θωρακικό τοίχο και τον μαστό. Αυτό δημιουργεί μια μεγαλύτερη «ζώνη ασφαλείας» μεταξύ της περιοχής θεραπείας και του καρδιακού μυός.
Πριν από κάθε θεραπεία πραγματοποιείται λεπτομερής σχεδιασμός με αξονική τομογραφία και ειδικούς υπολογισμούς από την ομάδα ακτινοθεραπείας. Έτσι εξασφαλίζεται ότι η καρδιά λαμβάνει τη μικρότερη δυνατή δόση.
Για τη συντριπτική πλειονότητα των γυναικών, το όφελος της ακτινοθεραπείας υπερτερεί κατά πολύ οποιουδήποτε πιθανού καρδιακού κινδύνου.
Θα αλλάξει το σχήμα ή η εμφάνιση του μαστού μου;
Οι περισσότερες γυναίκες διατηρούν πολύ καλό αισθητικό αποτέλεσμα μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας.
Κατά τη διάρκεια της ακτινοθεραπείας μπορεί να εμφανιστεί:
- ήπιο οίδημα
- ερυθρότητα
- αίσθημα βάρους
- ευαισθησία στην περιοχή
Οι περισσότερες από αυτές τις αλλαγές υποχωρούν σταδιακά μέσα στους επόμενους μήνες.
Μακροπρόθεσμα μπορεί να εμφανιστούν ήπιες μεταβολές στη σύσταση του μαστού, λόγω ίνωσης των ιστών. Σε ορισμένες γυναίκες ο μαστός μπορεί να γίνει ελαφρώς πιο σφριγηλός ή να παρουσιάσει μικρές διαφορές σε σχέση με τον άλλον μαστό.
Ωστόσο, χάρη στις σύγχρονες τεχνικές ακτινοθεραπείας και τις προόδους της χειρουργικής του μαστού, τα αισθητικά αποτελέσματα είναι σήμερα σημαντικά καλύτερα από ό,τι πριν από μερικές δεκαετίες.
Είναι σημαντικό να θυμάστε ότι η εικόνα του σώματος επηρεάζεται όχι μόνο από τις σωματικές αλλαγές αλλά και από τον τρόπο που βιώνουμε την εμπειρία της νόσου. Γι' αυτό αξίζει να δίνετε χρόνο στον εαυτό σας να προσαρμοστεί και να ανακτήσει την εμπιστοσύνη του στο σώμα του.
Τι είναι το boost και γιατί μπορεί να το χρειαστώ;
Μετά την ολοκλήρωση της ακτινοθεραπείας σε ολόκληρο τον μαστό, ορισμένες γυναίκες λαμβάνουν μια επιπλέον δόση ακτινοβολίας στην περιοχή όπου βρισκόταν ο αρχικός όγκος. Αυτή η επιπλέον δόση ονομάζεται boost.
Ο λόγος είναι απλός. Αν πρόκειται να εμφανιστεί τοπική υποτροπή, η πιθανότερη θέση είναι συνήθως το σημείο όπου αναπτύχθηκε αρχικά ο καρκίνος. Με το boost χορηγούμε μια επιπλέον «ασφάλεια» σε αυτή την περιοχή.
Δεν χρειάζονται όλες οι γυναίκες boost. Η απόφαση εξαρτάται από διάφορους παράγοντες όπως:
- η ηλικία
- το μέγεθος του όγκου
- τα χειρουργικά όρια
- ο βαθμός κακοήθειας
- η παρουσία εκτεταμένης ενδοπορικής συνιστώσας
Σε νεότερες γυναίκες ή σε περιπτώσεις αυξημένου κινδύνου τοπικής υποτροπής, το boost μπορεί να προσφέρει πρόσθετο όφελος.
Για τον ασθενή, το boost δεν αποτελεί διαφορετική θεραπεία. Είναι απλώς η συνέχεια του ίδιου θεραπευτικού σχεδίου, με στόχο τη μέγιστη δυνατή προστασία από επανεμφάνιση της νόσου.
Γιατί μερικές γυναίκες χρειάζονται ακτινοθεραπεία και στους λεμφαδένες;
Ο καρκίνος του μαστού μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να επεκταθεί στους λεμφαδένες της μασχάλης ή σε άλλες λεμφαδενικές περιοχές γύρω από την κλείδα και το στέρνο.
Όταν υπάρχουν συγκεκριμένα παθολογοανατομικά ή κλινικά χαρακτηριστικά, η ακτινοθεραπεία δεν περιορίζεται μόνο στον μαστό ή στο θωρακικό τοίχωμα αλλά περιλαμβάνει και λεμφαδενικές περιοχές.
Ο στόχος είναι να αντιμετωπιστεί πιθανή μικροσκοπική νόσος που δεν είναι ορατή στις εξετάσεις.
Η απόφαση αυτή βασίζεται σε διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες και σε στοιχεία που έχουν δείξει ότι ορισμένες ασθενείς ωφελούνται σημαντικά από την ακτινοβόληση των λεμφαδένων.
Σήμερα, με τις σύγχρονες τεχνικές IMRT και VMAT, μπορούμε να θεραπεύσουμε αυτές τις περιοχές με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια από ό,τι στο παρελθόν, προστατεύοντας καλύτερα όργανα όπως ο πνεύμονας, η καρδιά και το βραχιόνιο πλέγμα.
Τι είναι το Fast Forward και γιατί ακούγεται τόσο συχνά τα τελευταία χρόνια;
Το Fast Forward είναι ένα σύγχρονο πρωτόκολλο ακτινοθεραπείας για τον καρκίνο του μαστού που ολοκληρώνεται σε μόλις πέντε συνεδρίες.
Βασίζεται σε μια μεγάλη βρετανική κλινική μελέτη στην οποία συμμετείχαν χιλιάδες γυναίκες και η οποία έδειξε ότι, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, η θεραπεία σε πέντε συνεδρίες προσφέρει αποτελέσματα αντίστοιχα με τα παλαιότερα και μακρύτερα σχήματα.
Για πολλές γυναίκες αυτό σημαίνει:
- λιγότερες μετακινήσεις
- μικρότερη επιβάρυνση της καθημερινότητας
- ταχύτερη ολοκλήρωση της θεραπείας
- μικρότερο ψυχολογικό βάρος
Ωστόσο, δεν είναι κατάλληλο για όλες τις περιπτώσεις. Η επιλογή εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά της νόσου, το χειρουργείο που έχει προηγηθεί και το συνολικό θεραπευτικό πλάνο.
Το σημαντικό μήνυμα είναι ότι η μικρότερη διάρκεια δεν σημαίνει «λιγότερη θεραπεία». Σημαίνει διαφορετικό τρόπο χορήγησης της ίδιας θεραπευτικής πρόθεσης.
Μπορώ να γυμνάζομαι κατά τη διάρκεια της ακτινοθεραπείας;
Στις περισσότερες περιπτώσεις όχι μόνο μπορείτε, αλλά συχνά είναι και ωφέλιμο.
Παλαιότερα πιστεύαμε ότι οι ασθενείς έπρεπε να ξεκουράζονται όσο το δυνατόν περισσότερο. Σήμερα γνωρίζουμε ότι η ήπια σωματική δραστηριότητα μπορεί να βοηθήσει σημαντικά:
- στη μείωση της κόπωσης
- στη διατήρηση της μυϊκής μάζας
- στη βελτίωση της διάθεσης
Δεν χρειάζεται να ξεκινήσετε έντονη άσκηση αν δεν γυμναζόσασταν πριν.
Ακόμη και ένα καθημερινό περπάτημα 20–30 λεπτών μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη.
Μετά από χειρουργείο μαστού, ιδιαίτερη σημασία έχουν επίσης οι ασκήσεις κινητοποίησης του ώμου και του άνω άκρου που θα σας υποδείξει η θεραπευτική ομάδα ή ο φυσικοθεραπευτής.
Το σημαντικότερο είναι να ακούτε το σώμα σας. Η άσκηση πρέπει να σας δίνει ενέργεια, όχι να σας εξαντλεί.
Τι παρακολούθηση χρειάζεται μετά την ολοκλήρωση της ακτινοθεραπείας;
Η ολοκλήρωση της θεραπείας δεν σημαίνει το τέλος της φροντίδας.
Ακολουθεί η φάση της παρακολούθησης, κατά την οποία αξιολογούμε τόσο την ανταπόκριση της νόσου όσο και τυχόν όψιμες επιδράσεις της θεραπείας.
Συνήθως προγραμματίζονται τακτικές επισκέψεις με την ογκολογική ομάδα. Οι επισκέψεις αυτές περιλαμβάνουν:
- λήψη ιστορικού,
- κλινική εξέταση,
- απεικονιστικό έλεγχο όταν χρειάζεται,
- συζήτηση για τυχόν συμπτώματα ή προβληματισμούς.
Η μαστογραφία και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ο υπερηχογραφικός ή μαγνητικός έλεγχος παραμένουν βασικά εργαλεία παρακολούθησης.
Πολλές γυναίκες αισθάνονται ότι το τέλος της θεραπείας είναι ψυχολογικά πιο δύσκολο από όσο περίμεναν. Κατά τη διάρκεια της θεραπείας υπάρχει καθημερινή επαφή με την ομάδα. Όταν αυτή ολοκληρώνεται, κάποιοι ασθενείς νιώθουν ότι «χάνουν το δίχτυ ασφαλείας».
Αυτό είναι απόλυτα φυσιολογικό.
Η παρακολούθηση υπάρχει ακριβώς για να διατηρεί αυτή τη συνέχεια φροντίδας και να σας βοηθήσει να επιστρέψετε σταδιακά σε μια ζωή όπου ο καρκίνος δεν βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο κάθε ημέρας.
Μπορώ να κάνω αποκατάσταση μαστού και ακτινοθεραπεία;
Ναι.
Η αποκατάσταση και η ακτινοθεραπεία μπορούν να συνυπάρξουν και σήμερα αποτελούν καθημερινή πρακτική στα εξειδικευμένα κέντρα μαστού.
Η ακριβής στρατηγική εξαρτάται από:
- το είδος της αποκατάστασης
- την ανάγκη ή όχι για ακτινοθεραπεία
- τα χαρακτηριστικά της νόσου
Σε ορισμένες περιπτώσεις η αποκατάσταση γίνεται άμεσα κατά το ίδιο χειρουργείο, ενώ σε άλλες μπορεί να προγραμματιστεί σε δεύτερο χρόνο (συνήθως 6 μήνες μετά την ακτινοθεραπεία).
Η στενή συνεργασία χειρουργού μαστού, πλαστικού χειρουργού και ακτινοθεραπευτή είναι ιδιαίτερα σημαντική.
Τι γίνεται αν έχω ενθέματα σιλικόνης;
Η ύπαρξη ενθεμάτων δεν αποκλείει την ακτινοθεραπεία.
Η θεραπεία μπορεί να πραγματοποιηθεί με ασφάλεια χρησιμοποιώντας σύγχρονες τεχνικές σχεδιασμού.
Ωστόσο, η ακτινοβολία μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα ορισμένων αλλαγών γύρω από το ένθεμα, όπως:
- σκλήρυνση της κάψας
- μεταβολή της υφής
- αισθητικές αλλαγές
Οι περισσότερες γυναίκες ολοκληρώνουν επιτυχώς τη θεραπεία χωρίς σοβαρά προβλήματα.
Τι είναι η DIBH;
Η DIBH (Deep Inspiration Breath Hold) είναι μια τεχνική βαθιάς εισπνοής που χρησιμοποιείται κυρίως σε γυναίκες με καρκίνο αριστερού μαστού.
Κατά τη βαθιά εισπνοή οι πνεύμονες διαστέλλονται και η καρδιά απομακρύνεται φυσικά από τον θωρακικό τοίχο.
Αυτό επιτρέπει να μειωθεί σημαντικά η δόση που φτάνει στην καρδιά.
Η τεχνική είναι απλή, ανώδυνη και εφαρμόζεται πλέον ευρέως στα σύγχρονα τμήματα ακτινοθεραπείας.
Τι γίνεται αν έχω βηματοδότη;
Η ύπαρξη βηματοδότη δεν σημαίνει ότι δεν μπορείτε να κάνετε ακτινοθεραπεία.
Απαιτείται όμως ιδιαίτερος σχεδιασμός.
Πριν από την έναρξη της θεραπείας αξιολογούνται:
- η θέση του βηματοδότη
- η απόστασή του από το πεδίο θεραπείας
- ο τύπος της συσκευής
Συχνά απαιτείται συνεργασία με καρδιολόγο και προγραμματισμένοι έλεγχοι της συσκευής κατά τη διάρκεια της θεραπείας.
Οι περισσότεροι ασθενείς με βηματοδότη μπορούν να υποβληθούν σε ακτινοθεραπεία με ασφάλεια.