Καρκίνος προστάτη
Είναι η ακτινοθεραπεία εξίσου αποτελεσματική με το χειρουργείο στον καρκίνο του προστάτη;
Αυτή είναι ίσως η συχνότερη ερώτηση που κάνουν οι άνδρες όταν διαγιγνώσκονται με εντοπισμένο καρκίνο προστάτη.
Η σύντομη απάντηση είναι ότι, για πολλές κατηγορίες ασθενών, η ακτινοθεραπεία και η ριζική προστατεκτομή προσφέρουν παρόμοια ποσοστά ίασης.
Η επιλογή μεταξύ των δύο θεραπειών δεν βασίζεται μόνο στην αποτελεσματικότητα αλλά και σε άλλους παράγοντες όπως:
- η ηλικία,
- τα συνοδά νοσήματα,
- ο βαθμός επιθετικότητας του όγκου,
- οι προσωπικές προτιμήσεις του ασθενούς,
- οι πιθανές παρενέργειες κάθε θεραπείας.
Ορισμένοι ασθενείς είναι καλύτεροι υποψήφιοι για χειρουργείο, ενώ άλλοι για ακτινοθεραπεία.
Σήμερα η απόφαση λαμβάνεται συνήθως στο πλαίσιο ογκολογικού συμβουλίου και μετά από συζήτηση με ουρολόγο και ακτινοθεραπευτή-ογκολόγο.
Το σημαντικό είναι να γνωρίζετε ότι η επιλογή ακτινοθεραπείας δεν αποτελεί «δεύτερη λύση». Σε πολλές περιπτώσεις είναι ισότιμη θεραπευτική επιλογή με εξαιρετικά αποτελέσματα.
Γιατί πρέπει να έχω γεμάτη κύστη πριν από κάθε συνεδρία;
Η γεμάτη κύστη αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της καθημερινής προετοιμασίας.
Όταν η κύστη είναι γεμάτη:
• απομακρύνεται το λεπτό έντερο από την περιοχή θεραπείας,
• μειώνεται η ακτινοβόληση φυσιολογικών ιστών,
• η ανατομία γίνεται πιο σταθερή και επαναλήψιμη από ημέρα σε ημέρα.
Με απλά λόγια, η γεμάτη κύστη βοηθά την ομάδα να επαναλαμβάνει την ίδια ακριβώς θεραπεία κάθε μέρα.
Γι' αυτό συνήθως ζητείται από τον ασθενή να ουρήσει σε συγκεκριμένο χρόνο και στη συνέχεια να πιει μια προκαθορισμένη ποσότητα νερού πριν από το ραντεβού.
Μπορεί στην αρχή να φαίνεται κουραστικό, όμως αποτελεί σημαντικό μέρος της ακρίβειας της θεραπείας.
Γιατί είναι σημαντικό να είναι άδειο το έντερο;
Ο προστάτης βρίσκεται ακριβώς μπροστά από το ορθό.
Όταν το έντερο περιέχει αέρια ή μεγάλες ποσότητες κοπράνων, η θέση του προστάτη μπορεί να μεταβάλλεται από ημέρα σε ημέρα.
Ακόμη και μικρές μετακινήσεις λίγων χιλιοστών έχουν σημασία όταν χρησιμοποιούνται σύγχρονες τεχνικές υψηλής ακρίβειας.
Για τον λόγο αυτό συχνά δίνονται οδηγίες σχετικά με:
- τη διατροφή,
- τη λειτουργία του εντέρου,
- την αποφυγή δυσκοιλιότητας.
Ο στόχος δεν είναι η ταλαιπωρία του ασθενούς αλλά η βελτίωση της ακρίβειας και της ασφάλειας της θεραπείας.
Πόσες συνεδρίες ακτινοθεραπείας χρειάζονται για τον καρκίνο του προστάτη;
Τα τελευταία χρόνια η απάντηση σε αυτή την ερώτηση έχει αλλάξει σημαντικά.
Παλαιότερα οι περισσότεροι ασθενείς λάμβαναν περίπου 37–39 συνεδρίες.
Σήμερα υπάρχουν πολλές διαφορετικές επιλογές.
Ανάλογα με τα χαρακτηριστικά της νόσου, μπορεί να εφαρμοστούν:
- συμβατικά σχήματα
- μέτρια υποκλασματοποίηση
- υποκλασματοποίηση υψηλής δόσης
- στερεοτακτική ακτινοθεραπεία (SBRT)
Σε ορισμένους ασθενείς η θεραπεία μπορεί να ολοκληρωθεί ακόμη και σε πέντε συνεδρίες.
Η επιλογή εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και δεν υπάρχει ένα σχήμα που να είναι κατάλληλο για όλους.
Το σημαντικό είναι ότι οι σύγχρονες τεχνικές επιτρέπουν μεγαλύτερη ευελιξία χωρίς συμβιβασμούς στην αποτελεσματικότητα.
Θα έχω ακράτεια ούρων μετά την ακτινοθεραπεία;
Η πιθανότητα σοβαρής ακράτειας μετά από σύγχρονη ακτινοθεραπεία είναι μικρή.
Οι περισσότεροι άνδρες διατηρούν πλήρως τον έλεγχο της ούρησής τους.
Κατά τη διάρκεια της θεραπείας μπορεί να εμφανιστούν συμπτώματα όπως:
- συχνουρία
- επιτακτική ούρηση
- νυκτουρία
- ήπιο αίσθημα καύσου
Τα συμπτώματα αυτά είναι συνήθως προσωρινά και βελτιώνονται σταδιακά μετά το τέλος της θεραπείας.
Πολλοί ασθενείς συγχέουν τη συχνουρία με την ακράτεια.
Πρόκειται όμως για διαφορετικά πράγματα.
Η συχνουρία σημαίνει ότι χρειάζεται να ουρείτε πιο συχνά.
Η ακράτεια σημαίνει ακούσια απώλεια ούρων.
Η σοβαρή ακράτεια μετά από ακτινοθεραπεία είναι σαφώς λιγότερο συχνή από όσο φοβούνται οι περισσότεροι άνδρες πριν ξεκινήσουν τη θεραπεία.
Θα επηρεαστεί η στύση μου από την ακτινοθεραπεία;
Η σεξουαλική λειτουργία είναι ένα από τα σημαντικότερα θέματα που απασχολούν τους άνδρες με καρκίνο προστάτη και δικαίως.
Η ακτινοθεραπεία μπορεί να επηρεάσει τη στυτική λειτουργία σε ορισμένους ασθενείς, αλλά η επίδραση αυτή δεν είναι ίδια για όλους.
Παίζουν ρόλο:
- η ηλικία
- η προϋπάρχουσα στυτική λειτουργία
- ο σακχαρώδης διαβήτης
- τα καρδιαγγειακά νοσήματα
- το κάπνισμα
- η ορμονοθεραπεία
Η επιδείνωση, όταν συμβεί, συνήθως εμφανίζεται σταδιακά μέσα στα επόμενα χρόνια και όχι αμέσως μετά τη θεραπεία.
Σήμερα υπάρχουν πολλές αποτελεσματικές επιλογές αντιμετώπισης και υποστήριξης.
Το σημαντικό είναι να συζητήσετε ανοιχτά το θέμα με τον γιατρό σας πριν ξεκινήσει η θεραπεία.
Τι είναι οι χρυσοί δείκτες (fiducials);
Οι χρυσοί δείκτες είναι μικροσκοπικά μεταλλικά σημεία που τοποθετούνται μέσα στον προστάτη πριν από την έναρξη της θεραπείας.
Δεν έχουν θεραπευτικό ρόλο.
Λειτουργούν ως σημεία αναφοράς που βοηθούν την ομάδα να εντοπίζει με ακρίβεια τον προστάτη πριν από κάθε συνεδρία.
Καθώς η θέση του προστάτη μπορεί να μεταβάλλεται ελαφρώς από ημέρα σε ημέρα, οι δείκτες αυτοί επιτρέπουν πολύ πιο ακριβή στόχευση.
Για τον ασθενή η παρουσία τους δεν γίνεται συνήθως αντιληπτή στην καθημερινότητα.
Τι είναι το SpaceOAR και γιατί μπορεί να χρησιμοποιηθεί;
Το SpaceOAR είναι ένα ειδικό βιοαπορροφήσιμο υλικό που τοποθετείται ανάμεσα στον προστάτη και το ορθό πριν από τη θεραπεία.
Σκοπός του είναι να αυξήσει την απόσταση μεταξύ αυτών των δύο οργάνων.
Ακόμη και λίγα επιπλέον χιλιοστά μπορούν να μειώσουν σημαντικά τη δόση που φτάνει στο ορθό.
Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερη προστασία από ορισμένες παρενέργειες.
Δεν χρειάζονται όλοι οι ασθενείς SpaceOAR.
Η απόφαση λαμβάνεται εξατομικευμένα ανάλογα με την ανατομία, το θεραπευτικό σχήμα και τις προτιμήσεις του ασθενούς.
Μπορώ να συνεχίσω να εργάζομαι κατά τη διάρκεια της θεραπείας;
Οι περισσότεροι άνδρες συνεχίζουν να εργάζονται κανονικά.
Οι συνεδρίες είναι σύντομες και συνήθως δεν απαιτούν νοσηλεία ή ιδιαίτερη αποκατάσταση.
Ορισμένοι ασθενείς εμφανίζουν κόπωση προς το τέλος της θεραπείας, αλλά ακόμη και τότε πολλοί διατηρούν μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς τους.
Το αν θα συνεχίσετε να εργάζεστε εξαρτάται από:
- το είδος της εργασίας
- τη γενική σας κατάσταση
- την ύπαρξη άλλων θεραπειών
Για πολλούς ανθρώπους, η συνέχιση των καθημερινών δραστηριοτήτων βοηθά και ψυχολογικά.
Μπορώ να θεραπευτώ μόνο με ακτινοθεραπεία;
Σε πολλές περιπτώσεις ναι.
Χιλιάδες άνδρες σε όλο τον κόσμο θεραπεύονται κάθε χρόνο με ακτινοθεραπεία χωρίς να υποβληθούν σε χειρουργείο.
Σε ορισμένες κατηγορίες ασθενών η ακτινοθεραπεία συνδυάζεται με ορμονοθεραπεία για να αυξηθεί η αποτελεσματικότητά της.
Ο στόχος είναι πάντοτε ο ίδιος: η εξάλειψη της νόσου και η διατήρηση της ποιότητας ζωής.
Η θεραπεία που προτείνεται σε κάθε ασθενή δεν βασίζεται σε ένα γενικό πρωτόκολλο αλλά στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της δικής του νόσου.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα για κάθε άνδρα που μόλις έλαβε τη διάγνωση: ο καρκίνος του προστάτη είναι σήμερα μία από τις πιο θεραπεύσιμες μορφές καρκίνου όταν αντιμετωπίζεται σωστά και έγκαιρα.
Τι είναι το PSMA PET/CT και γιατί μπορεί να μου το ζητήσει ο γιατρός μου;
Το PSMA PET/CT είναι μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις των τελευταίων ετών στον καρκίνο του προστάτη.
Πρόκειται για μια ειδική απεικονιστική εξέταση που χρησιμοποιεί ένα ραδιοφάρμακο το οποίο συνδέεται με το PSMA (Prostate Specific Membrane Antigen), μια πρωτεΐνη που εκφράζεται σε υψηλά επίπεδα από τα περισσότερα καρκινικά κύτταρα του προστάτη.
Η εξέταση μπορεί να εντοπίσει εστίες νόσου που συχνά δεν φαίνονται σε συμβατικές εξετάσεις όπως η αξονική τομογραφία ή το σπινθηρογράφημα οστών.
Χρησιμοποιείται συχνότερα:
- στη σταδιοποίηση νεοδιαγνωσμένου καρκίνου υψηλού κινδύνου,
- όταν αυξάνεται το PSA μετά από χειρουργείο ή ακτινοθεραπεία,
- πριν από τη λήψη σημαντικών θεραπευτικών αποφάσεων.
Η δυνατότητα εντοπισμού πολύ μικρών εστιών νόσου έχει αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουμε σήμερα τη θεραπεία.
Πότε χρειάζονται ορμόνες μαζί με την ακτινοθεραπεία;
Οι ορμόνες δεν χρειάζονται σε όλους τους ασθενείς.
Η απόφαση εξαρτάται από τον κίνδυνο υποτροπής και τα χαρακτηριστικά του όγκου.
Γενικά:
- Σε χαμηλού κινδύνου καρκίνους συνήθως δεν χρειάζονται.
- Σε ενδιάμεσου κινδύνου περιπτώσεις μπορεί να χορηγηθούν για λίγους μήνες.
- Σε υψηλού κινδύνου καρκίνους συχνά αποτελούν βασικό μέρος της θεραπείας και μπορεί να χορηγηθούν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Οι ορμόνες μειώνουν τα επίπεδα τεστοστερόνης, η οποία λειτουργεί ως «καύσιμο» για πολλά καρκινικά κύτταρα του προστάτη.
Όταν συνδυάζονται με ακτινοθεραπεία, αυξάνουν σημαντικά την πιθανότητα ελέγχου της νόσου σε επιλεγμένες κατηγορίες ασθενών.
Τι είναι η υποκλασματοποίηση;
Η υποκλασματοποίηση είναι ένας σύγχρονος τρόπος χορήγησης ακτινοθεραπείας.
Αντί να χορηγούνται πολλές μικρές δόσεις σε μεγάλο αριθμό συνεδριών, χρησιμοποιούνται λιγότερες συνεδρίες με ελαφρώς μεγαλύτερη δόση ανά συνεδρία.
Ο καρκίνος του προστάτη είναι ιδιαίτερα κατάλληλος για αυτή την προσέγγιση.
Γι' αυτό σήμερα πολλοί ασθενείς ολοκληρώνουν τη θεραπεία τους σε σημαντικά λιγότερο χρόνο από ό,τι παλαιότερα.
Τα πλεονεκτήματα περιλαμβάνουν:
- λιγότερες επισκέψεις στο νοσοκομείο,
- μεγαλύτερη ευκολία για τον ασθενή,
- αντίστοιχη αποτελεσματικότητα με τα παλαιότερα σχήματα.
Η επιλογή του κατάλληλου σχήματος γίνεται εξατομικευμένα.
Τι είναι οι χρυσοί δείκτες (fiducials);
Οι χρυσοί δείκτες είναι μικροσκοπικά μεταλλικά σημεία που τοποθετούνται μέσα στον προστάτη πριν από την έναρξη της θεραπείας.
Ο ρόλος τους δεν είναι θεραπευτικός.
Χρησιμοποιούνται ως σημεία αναφοράς ώστε η ομάδα να μπορεί να εντοπίζει τον προστάτη με εξαιρετική ακρίβεια πριν από κάθε συνεδρία.
Δεδομένου ότι η θέση του προστάτη μπορεί να μεταβάλλεται ελαφρά από ημέρα σε ημέρα λόγω της κύστης ή του εντέρου, οι δείκτες αυτοί επιτρέπουν πιο ακριβή στόχευση και καλύτερη προστασία των γειτονικών οργάνων.